Mysterie in het Baarnse Bos

Mysterie

In 1960 heeft zich iets vreemds afgespeeld in het Baarnse Bos.

Een hoge Nederlandse ambtenaar heeft er, samen met de compagnon van een veroordeelde Duitse oorlogsmisdadiger, een aantal keer gezocht naar iets wat deze SS-er op 4 mei 1945 begraven zou hebben. Deze zoektocht is jammerlijk mislukt, blijkt uit het laatste verslag dat deze ambtenaar stuurde naar de Minister van Buitenlandse Zaken, Joseph Luns:

Melodrama

Wat is daar allemaal gebeurd?

Deze geschiedenis ben ik, in mijn hoedanigheid als gastconservator van het Nationaal Militair Museum in Soesterberg, gaan uitzoeken. De zoektocht leidde mij naar de laatste twee weken van de Tweede Wereldoorlog. Een detail in de geschiedenis. Maar wel een aan de hand waarvan je heel veel kunt vertellen.

Het verhaal begint op 20 april 1945, de laatste verjaardag van Hitler, als een Einsatzkommando van de Sicherheitsdienst, voor de bevrijding uitvluchtend, zijn intrek neemt in een villa in Baarn. Villa Medan:

Villa Medan

Als ratten bij elkaar, vlak voor het schip zinkt, zitten daar onder andere gevreesde Sicherheitsdienstmannen als Erich Gottschalk (de bestrijder van 'Trouw') en Ferdinand aus der Fünten (later een van de drie van Breda). 

Het verhaal eindigt twee weken later, op 4 mei, als ze verder vluchten Duitsland in. Er is in de tussentijd een moord gepleegd. De 21-jarige Ernst van Kempen, die voor de oorlog bij scouting zat en tijdens de oorlog bij het verzet heeft zichzelf per ongeluk verraden en is door de kok van het gezelschap geëxecuteerd aan de overkant van de weg van de villa. De scoutinggroep in Baarn, die 'Ernst van Kempen' heet, legt daar nog ieder jaar bloemen.

Deze kok, Willi Kulla, voor de oorlog slager en SS oostfrontveteraan, zou daar in de buurt van de moordplek ook iets begraven hebben. Datgene waar die hoge ambtenaar in 1960 naar gezocht heeft. Het mysterieuze 'iets' waar ik het nu niet over wil hebben, maar waar drie ministeries van op de hoogte waren.

Ik heb het stuk bos door een peloton van de genie uit laten kammen. Deze hele operatie is gefilmd.

Bevelvoerend documentairemaker

Wat daar allemaal gevonden is vertel ik later.

Belangrijker is dat bij deze zoektocht in de geschiedenis een vergeten moord boven water is gekomen. Naast Ernst van Kempen blijkt Kulla nóg iemand doodgeschoten te hebben. Vlak voor het einde van de oorlog, op 27 april 1945. De onfortuinlijke in Utrecht geboren en in Amsterdam werkzame Joodse tandarts Arnold Loterijman. Op dit moment probeer ik zoveel als ik maar kan te vinden van hem. Om de nazi poging hem 'weg te maken' alsnog te laten mislukken. Hij blijkt voor de oorlog twee keer getrouwd te zijn geweest met, en weer gescheiden van, dezelfde vrouw. Een zangeres voor KRO radio. Hier bestaan nog opnames van. Er is ook een link met de dichter Slauerhoff en het ene jaar dat hij in Utrecht woonde.

De enige foto die bestaat van hem is deze, samen met zijn neefje:

Arnold Loterijman met neefje

Samen met de burgemeester van Baarn probeer ik de plek van de moord zo precies mogelijk te bepalen om daar, net als voor Ernst van Kempen is gebeurd, een gedenkteken te plaatsen. Maar eerst moet het Nationaal Archief nog meewerken en de politiereconstructiefoto's van Kulla op de plaats delict hiervoor vrijgeven. Die procedure loopt op dit moment. Het verzoek ligt bij het ministerie van Justitie.

Dit hele verhaal, een combinatie tussen een spannend jongensboek en invoelbaar oorlogsdrama spelend in april en mei 1945, zal uiteindelijk door mij verteld worden op de 'Mondo Leone manier', met gebruikmaking van (documentaire) film en muziek.