Krokodil theorie

Krokodillenoog

Mensen zeggen vaak dat ik anders kijk. Dat zou ik niet weten, omdat ik niet weet hoe jij kijkt. Ik denk dat de ogen bij iedereen (ziektes en afwijkingen daargelaten) zo ongeveer hetzelfde werken. Dus de verschillen zitten in het brein.

Hoe kijk ik? En hoe valt dat te verbeteren?

Diep nadenkend ben ik tot het volgende schema gekomen. Het is een probeersel, een schets. Als jij het anders ziet, dan geldt dat voor jou, maar misschien ook voor mij, dus laat vooral horen.

Schema

Dit zijn volgens mij de vijf ‘vakjes’ waarin we onderbrengen wat we zien.

Het zijn natuurlijk geen echte vakjes en er zijn geen scheidingswanden, het loopt allemaal in elkaar over.

Maar het gaat om het idee. Kijkt u even mee?

Brein

In het midden de hersens waar in principe alles binnenkomt. Dit is ‘mission control’. De hersenen analyseren en verwerken. Zij proberen alles een plek en betekenis te geven. Die plek en betekenis zijn het resultaat van zeer veel factoren. Voornamelijk van hoe je denkt dat de wereld in elkaar zit en van wie of wat je denkt dat je bent.

Dat alles wordt weer bepaald door zaken als je opleiding, opvoeding, cultuur, karakter, persoonlijke eigenschappen en ervaring. In je brein wordt dat wat je waarneemt op basis van die bonte mix van factoren geïnterpreteerd en krijgt een betekenis toegekend.  

Poster

Daarbij gaat het vaak, in elk geval bij mij, om de functie: ‘Pas op, een auto van rechts. Dat is trouwens een stom model, maar wel zuinig. Hé, kijk!

Een vrouw achter het stuur, daar zou ik het wel op kunnen. Of is dat seksistisch? Dan moet ik het niet hardop zeggen. Zou ze het aan mij gezien hebben? Glimlach vriendelijk, loop door, nergens tegenaan botsen.’ Om de hersenen heen heb ik vier symbooltjes geplaatst.

Dat zijn hokjes waarin waarnemingen terechtkomen waar de hersens niet helemaal over gaan. Waar het brein minder of zelfs geen grip op heeft. 

Aarde

Beneden staat het aarde-teken. Dat heb ik gekozen voor het instinct. Voor reflexen, diepe driften en onredelijke angsten.

Zoals spinnen en afgronden en stuff of nightmares

Spin

Daar hebben de hersenen niet zo veel over te zeggen. Bij het zien van een spin schreeuwen mensen al voor ze er over hebben nagedacht.

En als dat voor jou niet geldt, heb je vast andere zaken die je lichaam doet zonder dat jij het weet.

Trash

Rechts staat de prullenbak. Daar mikken de hersenen volautomatisch heel veel in. Onze hersenen zijn volgens mij een beetje als het brein van de krokodil.

Van Discovery Channel heb ik geleerd dat een krokodil iets wat niet beweegt, niet ziet.

Maar zo zijn wij ook! Als iets in je omgeving niet verandert, dan zie je het niet meer. Niet meer bewust, in elk geval. De hersenen focussen op dat wat anders, op dat wat nieuw is. Dat is ook een soort spaarstand. Als je alles de hele tijd moet gaan zitten waarnemen ben je al moe voor je op je werk bent.

Aan het werk

Zo kan het dus gebeuren dat jij op weg naar je werk alleen maar gezien hebt of er auto’s van rechts komen en al het andere niet hebt opgemerkt.

Door de hersens afgevinkt en in het ronde archief ondergebracht.

Hart

Dan staat er links een symbool waar de hersenen ook maar zeer ten dele iets over te zeggen hebben.

Liefde is blind, nietwaar? Iets kan wel beschouwd niet om aan te zien zijn, maar als jij er warme gevoelens bij hebt dan ben je verloren. 

Aardappel

De Eindhovense uitvinder en architect John Körmeling vertelde mij daar een mooi verhaal over.

Toen zijn dochter (die trouwens Hamer heet) werd geboren, dacht hij: ‘Dit is de allermooiste baby ter wereld!’ Honderden foto’s maakte hij. Toen hij die foto’s een jaar later bekeek - je voelt ‘m al - dacht hij: ‘O nee, toch een aardappel.’ Hier zullen hormonen ook een rol spelen, maar toch: het hartje staat voor het onredelijke. 

Kelder

En wat onredelijk is, is veranderlijk.

Waarom mocht ik toen ik nog pakken droeg van de verkoper absoluut geen hoog water hebben, terwijl ik allerlei jonge snelle kantoormensen vandaag de dag wel degelijk een te korte broek zie dragen? Het hartje staat voor smaak, mode, gevoel, geloof, groep, zin in voortplanting. Van die dingen.

Dus mijn (denkbeeldige, want het was maar een voorbeeld waar mensen zich in kunnen verplaatsen en zelf ben ik helemáál niet zo) interpretatie van het beeld van de bestuurster van rechts zat ergens tussen het hartje en de hersens in.

Schema

Verreweg het meeste kijkwerk van de meeste westerse mensen zit, gok ik, in het krachtenveld tussen hart, hersens en prullenbak. Ze lopen aan veel voorbij, letten op lekkere wijven en verkeer van rechts en houden van hun geliefden.

Dan nog het belangrijkste symbooltje uit mijn diagram. Het vraagteken. Dat wat je bewust ziet, maar niet weet. Dat wat je je afvraagt. Waar kleine kinderogen vol van zijn. Wonderlijke zaken die nodig onderzocht moeten worden. Ook al staan ze recht voor je neus. Ook al denk je dat ze gewoon zijn. Heb je er ooit echt goed naar gekeken? Er bij stilgestaan?

Ik denk dat er een manier is om te ont-krokodilliseren.

Om je omgeving beter te zien. Probeer, als die omgeving niet verandert, zelf te veranderen. Een beetje van perspectief wisselen. Door bijvoorbeeld zaken uit de prullenbak te halen. Door actief op andere dingen te letten. Op details, bijvoorbeeld.

Niks vanzelfsprekend vinden. Niet invullen wat je ziet, maar zo lang mogelijk kijken naar het ding zelf. Naar de kleur. Naar de vorm. Naar de schoonheid die iets voor jou heeft.